درس اول: زبان مصري و نگارش آن


زبان مصري باستان
مصري باستان به خانواده اي از زبانهاي آفريقا و خاورميانه تعلق دارد که در دستور زبان و واژه ها بسيار به هم شباهت دارند. دانشمندان آنها را زبانهاي آفريقا – آسيايي يا Hamito-semitic مي خوانند. از اين گروه ، تنها زبانهاي سامي و مصري باستان سنّت نوشتاري گسترده اي داشتند. يکي از معروفترين زبانهاي سامي ، عربي است.

نگارش هيروگليف:
نگارش هيروگليف ماهيتي تصويري دارد و قديمي ترين شکل نوشتاري زبان مصري باستان است. با اين نگارش است که فرهنگ مصري هويت مي يابد. اما نبايد آن را به خاطرتصويري بودن ، ابتدايي پنداشت . اين نگاره ها يک سيستم نگارش پيشرفته را با معنا شناسي پيچيده تشکيل مي دهند.
کهن ترين سند نگارش هيروگليف به دوره پيش از پادشاهي و بر روي سفالها بر مي گردد و آخرين نشانه آن در سال 394 قبل از ميلاد در معبد فيلا يافته شده است.

اولين درسهاي خواندن
جهت گيري نشانه ها
متن هيروگليف بسيار انعطاف پذير است و هم در جهت افقي (سطري) و هم عمودي( ستوني) نوشته مي شود. علاوه بر اين ممکن است جهت نشانه ها هم تغيير کند يعني متن را مي توان از راست به چپ يا از چپ به راست نوشت. براي پيدا کردن جهت ونقطه شروع يک متن قواعد ساده اي وجود دارد:
• مصريان هرگز از پايين به بالا نمي نوشتند اما ممکن بود به دلايل زيبا شناختي نشانه اي را زير بقيه بگذارند تا فضاي خالي اضافه پديد نيايد.
• براي پيدا کردن جهت متن ، بايد به نشانه هايي نگاه کنيد که پشت و جلوي آنها مشخص است مثلاً اشکال انساني يا حيوانها. اين نشانه ها هميشه به سمت نقطه شروع متن نگاه مي کنند و روبه سوي ابتداي متن دارند.
• هنگامي که متن به يک شکل وابسته است ( مانند نقاشي هاي ديواري) هرتصوير فرد يا ايزد تصوير به سمت شروع متن مربوط به خودش نگاه مي کند. شکل زير اين موضوع را نشان مي دهد. قسمت A به نفرتاري و قسمت B به توث تعلق دارد.

آرايش نشانه ها
يکي از مهم ترين معيارهاي قرار دادن نشانه ها در کنار يکديگر ، ملاحظات  زيبايي شناختي است. مصريان باستان سعي مي کردند فضاهاي خالي بين نشانه ها را تا آنجا که ممکن است ، کاهش دهند که به آن قاعده (تنفرازفضاي خالي) مي گويند. براي همين آنها خطوط متن را به مربع هايي تقسيم مي کردند و نشانه ها را در آن مرتب مي کردند. مثلاً کلمه " زيبا" را هرگز به شکل (a) نمي نوشتند بلکه به شکل(b) نشان مي دادند.

نشانه هاي مصري
هيروگليف ها را مي توان به دو دسته طبقه بندي کرد: نشانه هاي داراي ارزش تصويري ( انديشه نگارها) و نشانه هاي داراي ارزش آوايي ( آوانگارها)

انديشه نگارها
انديشه نگارها ، نشانه هايي هستند که اشيايي را کشيده شده اند ، نشان مي دهند . آنها مثالي مستقيم از يک شي يا يک عمل است . بعضي نشانه ها ارزش نمادين دارند مثلاً عصا نشانگر قدرت است. هيروگليف هاي  زير مثالهايي از انديشه نگار داراي معناهاي زير هستند:
a) چهره b) راه رفتن ، دويدن c) خانه d) اردک
 
انديشه نگارها ، اشيا و مضوعات خاص را نشان مي دهند و براي مفاهيم مجردّي مانند فرزند ، عشق يا بزرگ مناسب نيستند. براي نشان دادن اين دسته از لغات ، مصريان آوانگارها را پديد آورده اند.

آوانگارها
آوانگارها ، نشانه هايي هستند که يک صدا را نشان مي دهند و هيچ ارتباط ديگري با تصويري که نشان مي دهند ندارند. کلمه" فرزند پسر" صدايي مانند کلمه"اردک" دارد.
بنابر اين نشانه (d در تصوير بالا) براي هردوي آنهابه کار مي رود و بسته به مفهوم متن از آن به عنوان آوانگار (چهره) يا انديشه نگار( اردک) استفاده مي شود.
نشانه هاي هيروگليفي مي توانند هم ارز يک ، دو يا تعداد بيشتري حروف صامت باشند. حروف مصوّت درست مانند فارسي و عربي نوشته نمي شوند. براي همين براي ساده کردن خواندن متون مصري اغلب  آنها را به حروف الفباي معمول خود بر مي گردانيم و از اين دو قاعده هم استفاده مي کنيم.
• بعضي حروف صامت را طوري تلفظ مي کنيم که گويي حرف صدا دار هستند.
• بقيه حروف صامت را يا مصوِت" اِ يا e " به هم وصل مي کنيم.
مثلاً کلمه "زيبا" با برگشتن به حروف الفبا ن ف ر مي شود و ما آنها را با " اِ " به هم وصل کرده و نِفِر تلفظ مي کنيم.
واضح است که اين تلفظ ما کوچکترين ربطي به تلفظ اصلي مصري ندارد و فقط قاعده اي است که براي مردم امروز وضع شده است.

صفحه اصلي

 درس دوم درس سوم درس چهارم درس پنجم درس ششم