بارش شهابي برساووشي
در طول سال ، سه بارش دائمي و پربار شهابي روي مي دهد که عبارتند از : برساووشي در مرداد ماه ، جوزايي در آذرماه و ربعي در دي ماه که ZHR اينها در حدود 100 شهاب بر ساعت است .

بارش شهابي برساووشي در اوج فعاليت خود به ZHR تقريبي يکصد شهاب بر ساعت مي رسد . آغاز اين بارش در 27 تيرماه است ، در 21 مرداد / 12 Aug به اوج فعاليت خود مي رسد و در سوم شهريور با دورشدن زمين از توده بارش به پايان مي رسد . شهاب هاي اين بارش با سرعت زمين گراي 60 کيلومتر بر ثانيه جزو سريع ترين شهاب هاي آسمان زمين محسوب مي شوند و معمولا از درخشندگي مناسبي برخوردارند . مولد اين بارش شهابي ، دنباله داري به نام سويفت تاتل است (C/109P Swift-Tuttle)که در مداري 130 ساله به دور خورشيد ميگردد . اين دنباله دار که سابقه اش در گردش به دور خورشيد تا سال 69 قبل از ميلاد شناسايي شده است ، آخرين بار در12 دسامبر سال 1992 به صورت جرمي از قدر 5+ از فاصله 0.96 واحد نجومي خورشيد عبور کرد و صد البته که در آن سال بارش شهابي برساووشي از شدت بسيار مناسبي برخوردار بود .

در بارش شهابي برساووشي مي توان سه توده متمايز از يکديگر را تشخيص داد . نخست ، توده اي پخش است که در 40 روز فعاليت بارش خودش را نشان ميدهد . توده بعدي ، بخش چگال تري است که اوج بارش را که معمولا در 21 مرداد روي مي دهد به وجود مي آورد و توده سوم همان توده اي است که در سال 1991 در عبور دنباله دار از حضيض مداري خود تشکيل شد . اين توده در مرکز خود ، توده هاي فوران يافته در حضيض سال 1862 سويفت – تاتل را در بر دارد .

در اين تصوير‌،‌ رد يك شهاب معمولي و دو آذرگوي كه منفجر شده اند را مشاهده ميكنيد .

در شانزده سال اخير ، بارش شهابي برساووشي رفتارهاي جالبي از خود نشان داده است که جالبترين آنها در خلال سال هاي 1991 تا 1994 روي داد . همانطور که در شکل 2 مشاهده مي کنيد ، نمودار شدت فعاليت بارش بر حسب فاصله توده از مدار زمين در طول شانزده سال اخير به صورت يک انيميشن به نمايش در آمده است . مدلسازيها نشان مي دهند که اين افزايش فعاليت که ZHR بيش از 200 شهاب بر ساعت را نيز به دنبال داشته است ، به وسيله توده سال 1862 و البته با اندک کمکي از توده سال 1610 به وجود آمده است . هر 12 سال يکبار ، توده سال 1862 از فاصله نزديکي از سياره غول پيکر مشتري عبور مي کند و گرانش اين غول چشم سرخ ، مدار توده را چنان تغيير ميدهد که توده 0.01 واحد نجومي به زمين نزديکتر مي شود و بخشي از آن مدار زمين را قطع مي کند .

نکته ديگري که مي توان به آن اشاره کرد ، تفاوت زمان اوج فعاليت بارش در اين شانزده سال است . در خلال سالهاي 1991 تا 1994 ، اوج بارش در نزديکي گره نزولي مدار دنباله دار مولد بارش برساووشي روي ميداد ، در حالي که در سالهاي بعدي اوج بارش به همان موقعيت سنتي خود بازگشت . دليل امر هم همان توده هايي است که اوج بارش را سبب مي شدند . اوج در سالهاي 91 تا 94 به وسيله توده سال 1862 ايجاد مي شد در حالي که پيش از آن ، توده هاي سالهاي 1610 و 1737 و پس از آن ، توده هاي سالهاي 1479 و 1079 اوج بارش را به وجود مي آوردند .

بارش شهابي برساووشي در سال 1384
دو سال پيش ، توده 1862 از نزديکي مشتري عبور کرد تا شرايطي مشابه بارش برساووشي در سالهاي 91 تا 94 را براي سالهاي 2004 تا 2006 رقم بزند . سال گذشته ، پيش بيني هاي اسکو لايينتينن ، اخترشناس فنلاندي که بر اساس مدل موفق بارش اسدي خود انجام داده است ، با اختلاف 10- 15 دقيقه به حقيقت پيوست و بارش شهابي زيبايي با ZHR حدود 200 به وقوع پيوست . همانطور که در شکل 3 ملاحظه ميکنيد ، مشابهت زيادي ميان وضعيت نسبي زمين و توده در سالهاي 1992 و 2005 وجود دارد و از اين رو ميتوان انتظار داشت که بارش امسال از شباهت بسياري با بارش سال 1992 برخوردار باشد . از سوي ديگر ، فاصله توده سال 1862 با زمين نزديکترين فاصله پس از سالهاي 1991 و 2004 است و از اين رو نسبت به بارش سال هاي ديگر پربارتر خواهد بود . البته اين بدان معني نيست که ZHR بارش اختلاف فاحشي با 100 شهاب بر ساعت داشته باشد .

پيش بيني ها در مورد اوج فعاليت بارش شهابي برساووشي امسال ، بازه اي 16 ساعته را پوشش مي دهند که از ساعت 3:54 بامداد روز 12 آگوست ( به وقت جهاني ) آغاز شده و تا ساعت 19:30 همان روز را شامل ميشود . اين بازه زماني به وقت ايران از ساعت 7 بامداد جمعه 21 مرداد تا نيمه شب جمعه خواهد بود . وضعيت آسمان تابستاني که معمولا آسماني صاف و بدون ابر است ، شرايط رصدي مناسبي را فراهم مي آورد . از سوي ديگر ، ماه در اين روزها در تربيع دوم قرار دارد و حوالي نيمه شب غروب ميکند . بدين ترتيب آسمان در بهترين زمانهاي مناسب رصد کاملا تاريک و صاف خواهد بود و ميتوان به بهترين نحو ممکن از اين بارش لذت برد.

چند توصيه کلي در مورد رصد بارش شهابي برساووشي
• پيشنهاد ما براي رصد اين است که سه شب رصد کنيد ، يعني پنج شنبه 20 مرداد ، جمعه 21 مرداد و شنبه 22 مرداد که معادل شبهاي قبل از اوج ، اوج و پس از اوج است . اين چنين ميتوان به مقدار زيادي مطمئن بودکه هيچ يک از اوج هاي احتمالي پيش بيني نشده بارش شهابي را از دست نخواهيد داد . البته بارش از 17 مرداد شدت قابل توجهي به خود ميگيرد و اگر علاقه مند به يک کار علمي مفيد هستيد ، ميتوانيد رصد را در 3-4 روز قبل و بعد از اوج هم ادامه دهيد .

• يافتن مکان رصدي مناسب شايد مهمترين ملاک يک رصد مناسب باشد . داخل شهرهاي بزرگ به هيچ وجه جاي مناسبي براي رصد نيست ، چرا که علاوه بر آلودگي هوا ، نورهاي مزاحم بسياري وجود دارند که موجب ميشوند حد قدر آسمان در بهترين حالت به 4.5+ برسد که با مقدار ايده آل 6.5+ فاصله بسيار زيادي دارد . توصيه ما اين است که به کوهستان يا صحرا سفر کنيد . البته هر يک مزايا و معايبي دارند . صحرا از افق صاف و آسمان تيره اي سود مي برد ، ولي معمولا تا ارتفاع نه چندان کمي از افق غبار وجود دارد و از آن مهمتر در فصل گرما ، جانوران گزنده بسياري در صحرا جولان ميدهند که ممکن است خطرناک باشند . از سوي ديگر در کوهستان ، هوا اندکي سردتر است و افق هم معمولا تا ارتفاع 10 درجه بسته . در مقابل از غبار و جانور خبري نيست . هر مکاني را که انتخاب ميکنيد ، سعي کنيد از اين خصوصيات برخوردار باشد : تاريکي آن قابل قبول و قدر حدي آن حتيالمقدور از 5.5+ کمتر نشود . از تابش نور مستقيم به چشمانتان جلوگيري کنيد ، چرا که مردمک چشم در محيط کاملا تاريک کاملا باز ميشود و اگر نور مستقيم در اين وضعيت به چشم بتابد ، منجر به آسيب شديد شبکيه چشم ميشود . اگر هم خيلي خوش شانس باشيد و آسيب نبينيد ، ده بيست دقيقه اي را بايد صبر کنيد تا چشم شما کاملا به تاريکي محيط عادت کند .يادتان باشد مهمترين ابزار شما در رصد بارش شهابي چشمان شما است . افق حداکثر 5-6 درجه بسته باشد ، غبارآلود نباشد و آلودگي نوري هم تا ارتفاع چندان زيادي بالا نرود .

• رصد را از زماني آغاز کنيد که ارتفاع کانون بارش از افق به حدود 20 درجه رسيده باشد . تا قبل از آن ، تعداد شهابها آن قدر نيست که بتوان به تحليل آنها اتکا کرد . حتي اگر براي تفنن هم اقدام به رصد ميکنيد از همين زمان رصدتان را آغاز کنيد ، چون قبل از آن تعداد شهابها بسيار اندک است . البته اگر بارش شهابي پربار باشد ، قبل از طلوع کانون بارش هم ميتوان شاهد عبور آذرگويها و زمين خراش هاي بسيار درخشاني بود ! البته کانون بارش برساووشي در شب اوج در نيمه شمالي ايران ( عرض جغرافيايي بيشتر از 32 درجه ) دورقطبي است و هميشه بالاي افق است . زمان مناسب آغاز رصد براي آسمان ايران حوالي ساعت 22:30 تا 23 است . مرکز ديدتان را در فاصله 20 تا 40 درجه اي از کانون بارش و در ارتفاع 50 تا 70 درجه از افق قرار دهيد . اينچنين بيشترين تعداد شهابها را در ميدان ديد خود مشاهده خواهيد کرد .

• شما همچنين ميتوانيد از بارش هاي شهابي تصويربرداري نيز بکنيد . براي اين کار نياز به دوربين عکاسي مکانيکي که سرعت شاتر B داشته باشد ، سه پايه ، سيم دکلانشور قفل دار و فيلم رنگي با حساسيت ASA 400 داريد . در عکاسي نجومي ، زمان نوردهي بسيار بالاتر از عکاسي در روز است . شاتر دوربين بايد به مدت 15 تا 20 دقيقه باز بماند تا بتوانيد چند شهاب پرنور و زيبا را به دام بياندازيد . سه پايه براي اين لازم است که در طول مدت عکاسي دوربين تکان نخورد و سيم دکلانشور براي آن لازم است که شاتر دوربين قفل شود . براي عکاسي بايد دوربين را به سمت شمال ، شرق و سرسو ( بالاي سر را سرسو مينامند ) نشانه رفت . اگر رو به شمال و شرق نشانه ميرويد ، ميانه آسمان به بالا را در نظر بگيريد و حدود 15 تا 20 دقيقه نوردهي کنيد . يادتان باشد در طول زمان نوردهي هيچ نور ديگري نبايد به لنز دوربين بتابد ، چرا که تصوير شما را خراب خواهد کرد !

صفحه قبل %%%###